GIÁ TRỊ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA CƯƠNG LĨNH
 CHÍNH TRỊ ĐẦU TIÊN ĐỐI VỚI CÁCH MẠNG VIỆT NAM 

    Tóm tắt:

    Kỷ niệm 96 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (03/02/1930 – 03/02/2026) là dịp để nhìn lại một trong những dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong lịch sử cách mạng nước ta. Đó là sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam và Cương lĩnh chính trị đầu tiên do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc soạn thảo. Cương lĩnh không chỉ đánh dấu sự trưởng thành về tư duy chính trị của cách mạng Việt Nam, mà còn mở ra một thời kỳ mới – thời kỳ đấu tranh giành độc lập dân tộc, tiến lên chủ nghĩa xã hội.

    Từ khóa: Cương lĩnh chính trị đầu tiên; cách mạng Việt Nam; Đảng Cộng sản Việt Nam.

    1. Từ yêu cầu lịch sử đến sự ra đời của Cương lĩnh chính trị đầu tiên

    Đầu thế kỷ XX, dân tộc Việt Nam đứng trước cuộc khủng hoảng sâu sắc về đường lối cứu nước. Các phong trào yêu nước theo khuynh hướng phong kiến và dân chủ tư sản tuy thể hiện tinh thần yêu nước nồng nàn, nhưng đều lần lượt thất bại, không tìm ra con đường giải phóng đúng đắn cho dân tộc. Nguyên nhân cơ bản là chưa có một đường lối cách mạng khoa học, phù hợp với điều kiện lịch sử và đặc điểm xã hội của Việt Nam, cũng như chưa có một lực lượng chính trị đủ uy tín và năng lực để thống nhất, lãnh đạo phong trào cách mạng. Yêu cầu lịch sử đặt ra là phải có một lực lượng chính trị tiên phong, một đường lối cách mạng khoa học, phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

    Trong quá trình tìm đường cứu nước và hoạt động cách mạng ở nước ngoài, Nguyễn Ái Quốc là người sớm tiếp thu và lựa chọn chủ nghĩa Mác – Lênin như cơ sở lý luận khoa học để giải quyết vấn đề giải phóng dân tộc Việt Nam. Trên cơ sở nghiên cứu sâu sắc phong trào cách mạng thế giới và từ thực tiễn trong nước, Người không chỉ truyền bá tư tưởng cách mạng vô sản vào Việt Nam, mà còn trực tiếp chuẩn bị về tư tưởng, chính trị và tổ chức cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam. Dưới sự chuẩn bị công phu về tư tưởng, chính trị và tổ chức của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, phong trào công nhân Việt Nam từng bước phát triển cả về số lượng và chất lượng, từ tự phát chuyển sang tự giác, gắn bó ngày càng chặt chẽ với phong trào yêu nước. Đây là tiền đề trực tiếp cho sự ra đời của một chính đảng cách mạng theo kiểu mới của giai cấp công nhân Việt Nam.

    Tuy nhiên, vào đầu năm 1930, trong phong trào cách mạng đã xuất hiện tình trạng phân tán về tổ chức với sự tồn tại song song của nhiều tổ chức cộng sản. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải thống nhất các tổ chức cộng sản, hình thành một Đảng duy nhất, có cương lĩnh, đường lối rõ ràng để lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản do Nguyễn Ái Quốc chủ trì đầu năm 1930 đã giải quyết đúng đắn yêu cầu lịch sử này.

    Chính tại Hội nghị đó, Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng được thông qua. Sự ra đời của Cương lĩnh không phải là kết quả ngẫu nhiên, mà là sản phẩm tất yếu của sự kết hợp giữa chủ nghĩa Mác - Lênin với phong trào công nhân và phong trào yêu nước Việt Nam. Cương lĩnh đã phản ánh tập trung yêu cầu khách quan của lịch sử dân tộc, mở ra thời kỳ mới cho cách mạng Việt Nam - thời kỳ đấu tranh trành độc lập dân tộc tiến lên chủ nghĩa xã hội.

    2. Nội dung Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng

    Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng đã xác lập một cách rõ ràng mục tiêu và con đường phát triển của cách mạng Việt Nam là “làm tư sản dân quyền cách mạng và thổ địa cách mạng để đi tới xã hội cộng sản”.  Theo đó, cách mạng nước ta phải trải qua giai đoạn cách mạng dân tộc dân chủ, nhằm giải quyết đồng thời vấn đề dân tộc và vấn đề ruộng đất, từ đó tạo tiền đề để tiến lên xây dựng xã hội mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Trọng tâm trước mắt là xóa bỏ ách thống trị của chủ nghĩa đế quốc và chế độ phong kiến, giành độc lập hoàn toàn cho dân tộc. Điểm có ý nghĩa quyết định của Cương lĩnh là việc xác lập mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Lần đầu tiên, vấn đề độc lập dân tộc được đặt trong mối quan hệ hữu cơ với chủ nghĩa xã hội, trở thành sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ tiến trình cách mạng Việt Nam. Đây không phải là sự lựa chọn mang tính cảm tính, mà là kết quả của quá trình khảo nghiệm lý luận và thực tiễn, được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đúc kết từ phong trào cách mạng thế giới và thực tiễn Việt Nam.

    Cương lĩnh cũng khẳng định vai trò lãnh đạo duy nhất của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với sự nghiệp cách mạng. Đảng được xác định là lực lượng tiên phong của giai cấp công nhân, có sứ mệnh tập hợp, tổ chức và lãnh đạo các lực lượng cách mạng đi theo con đường đã lựa chọn.

    Về lý luận dẫn đường, Cương lĩnh nêu rõ Đảng lấy chủ nghĩa Mác - Lênin làm kim chỉ nam cho mọi hoạt động. Đây là cơ sở lý luận khoa học để Đảng hoạch định đường lối, phương pháp cách mạng phù hợp với điều kiện lịch sử và đặc điểm xã hội của Việt Nam.

    Trong xác định lực lượng cách mạng, Cương lĩnh thể hiện quan điểm rộng mở, đặt vấn đề đại đoàn kết dân tộc lên hàng đầu. Bên cạnh giai cấp công nhân và nông dân giữ vai trò nòng cốt, Đảng chủ trương tập hợp, tranh thủ và lôi cuốn các tầng lớp yêu nước khác trong xã hội như tiểu tư sản, trí thức, trung nông và một bộ phận các giai cấp, tầng lớp khác, nhằm hình thành mặt trận dân tộc thống nhất rộng rãi. Trong Sách lược vắn tắt, Nguyễn Ái Quốc đã viết: “Đảng phải thu phục cho được đại bộ phận giai cấp mình, phải làm cho giai cấp mình lãnh đạo được dân chúng”; “Đảng phải thu phục cho được đại bộ phận dân cày và phải dựa vào hạng dân cày nghèo”; “Đảng phải hết sức liên lạc với tiểu tư sản, trí thức, trung nông, Thanh niên, Tân Việt… để kéo họ đi vào phe vô sản giai cấp”. Còn đối với bọn phú nông, trung, tiểu địa chủ và tư bản An Nam mà chưa rõ mặt phản cách mạnh thì phải lợi dụng, ít lâu mới làm cho họ đứng trung lập”[1].

    Về phương pháp đấu tranh, Cương lĩnh chỉ rõ con đường giành chính quyền không thể bằng cải lương hay thỏa hiệp, mà phải bằng đấu tranh cách mạng, trong đó bạo lực cách mạng là phương thức chủ yếu để đập tan bộ máy thống trị của đế quốc và phong kiến, giành độc lập thực sự cho đất nước.

    Đối với việc xây dựng xã hội mới sau khi giành được chính quyền, Cương lĩnh đề ra những định hướng cơ bản trên cả ba lĩnh vực. Về xã hội, hướng tới bảo đảm các quyền tự do dân chủ cho nhân dân, thực hiện nam, nữ bình quyền và phát triển nền giáo dục phục vụ lợi ích của đông đảo quần chúng lao động. Về chính trị, mục tiêu là xây dựng chính quyền của nhân dân lao động, tổ chức lực lượng vũ trang của giai cấp công – nông nhằm bảo vệ thành quả cách mạng. Về kinh tế, Cương lĩnh nhấn mạnh việc xóa bỏ các hình thức bóc lột cũ, quản lý những tư liệu sản xuất chủ yếu, thực hiện cải cách ruộng đất, phát triển sản xuất và cải thiện điều kiện lao động cho người lao động.

    Trong lĩnh vực quan hệ quốc tế, Cương lĩnh thể hiện rõ tinh thần quốc tế trong sáng, chủ trương đoàn kết, liên hệ và ủng hộ phong trào đấu tranh của các dân tộc bị áp bức và giai cấp công nhân trên thế giới, coi đó là một bộ phận của cuộc đấu tranh chung vì hòa bình, độc lập và tiến bộ xã hội.

    Những nội dung cơ bản của Cương lĩnh chính trị đầu tiên không chỉ phản ánh tư duy chiến lược của Đảng ngay từ buổi đầu thành lập, mà còn tạo nên cơ sở lý luận và thực tiễn quan trọng đối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam.

    3. Giá trị lý luận và thực tiễn của Cương lĩnh chính trị đầu tiên đối với cách mạng Việt Nam

    Sự ra đời của Cương lĩnh chính trị đầu tiên đã mở ra một thời kỳ mới trong lịch sử dân tộc – thời kỳ cách mạng Việt Nam có Đảng lãnh đạo, có đường lối đúng đắn và mục tiêu rõ ràng.

    Điểm nổi bật của Cương lĩnh chính trị đầu tiên là tính đúng đắn, sáng tạo và phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam. Trên nền tảng chủ nghĩa Mác – Lênin, Cương lĩnh không rập khuôn máy móc mà vận dụng linh hoạt vào thực tiễn một nước thuộc địa nửa phong kiến, nơi nhiệm vụ giải phóng dân tộc được đặt lên hàng đầu; độc lập dân tộc là bước đi đầu tiên, là điều kiện tiên quyết để đi đến xã hội cộng sản. Có thể khẳng định rằng, lần đầu tiên trong lịch sử, cách mạng Việt Nam có một văn kiện chính trị phản ánh đúng quy luật phát triển của xã hội Việt Nam trong điều kiện lịch sử mới; đáp ứng những yêu cầu cơ bản và cấp bách của xã hội Việt Nam, phù hợp với xu thế của thời đại. Cương lĩnh đã định hướng một cách đúng đắn con đường phát triển lâu dài của cách mạng Việt Nam.

    Cương lĩnh đã chỉ rõ lực lượng cách mạng là toàn bộ những người Việt Nam yêu nước: công nhân, nông dân và các tầng lớp lao động bị áp bức; đồng thời khẳng định vai trò lãnh đạo của giai cấp công nhân thông qua Đảng Cộng sản. Đây là bước đột phá về nhận thức, chấm dứt tình trạng khủng hoảng về giai cấp lãnh đạo và đường lối cách mạng kéo dài nhiều thập kỷ trước đó.

    Không chỉ có giá trị trong thời điểm ra đời, Cương lĩnh chính trị đầu tiên còn thể hiện tầm nhìn chiến lược lâu dài, trở thành ngọn cờ dẫn lối cho cách mạng Việt Nam. Nhiều nội dung cơ bản của Cương lĩnh tiếp tục được kế thừa, bổ sung và phát triển trong các cương lĩnh, nghị quyết của Đảng sau này.

    Giá trị của Cương lĩnh không chỉ được khẳng định bằng lập luận lý luận, mà còn được kiểm nghiệm sinh động qua thực tiễn cách mạng Việt Nam. Dưới ánh sáng của Cương lĩnh, cách mạng Việt Nam đã từng bước vượt qua muôn vàn khó khăn, thử thách, giành được những thắng lợi lịch sử to lớn, từ Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đến thắng lợi trong các cuộc kháng chiến chống xâm lược, giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, bảo vệ Tổ quốc và đi lên trong công cuộc đổi mới đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

    Thực tiễn lịch sử đã chứng minh: chỉ có con đường độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội mà Đảng và Cương lĩnh đã lựa chọn mới phù hợp với điều kiện Việt Nam, đáp ứng nguyện vọng của nhân dân và xu thế phát triển của thời đại. Dù trải qua nhiều giai đoạn lịch sử khác nhau, nội dung cốt lõi của Cương lĩnh vẫn được Đảng kế thừa, bổ sung và phát triển. Điều đó khẳng định giá trị bền vững của tư duy chiến lược được hình thành ngay từ buổi đầu thành lập Đảng.

    Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới với nhiều thời cơ và thách thức đan xen, việc nghiên cứu, vận dụng sáng tạo giá trị của Cương lĩnh chính trị đầu tiên vẫn giữ nguyên ý nghĩa thời sự. Đó là bài học về kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; về phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại; về việc luôn xuất phát từ thực tiễn Việt Nam để hoạch định đường lối phát triển đất nước.

    Đối với các Trường Chính trị hiện nay, việc nghiên cứu Cương lĩnh chính trị đầu tiên không chỉ mang ý nghĩa ôn lại lịch sử, mà còn là yêu cầu trực tiếp của công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ. Trong bối cảnh thông tin đa chiều, tác động của kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, việc giúp học viên hiểu đúng, hiểu sâu những giá trị nền tảng của Đảng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Từ Cương lĩnh chính trị đầu tiên, có thể rút ra nhiều bài học cho công tác giảng dạy lý luận chính trị hiện nay, nhất là bài học về việc kết hợp chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn, giữa tính kiên định về mục tiêu với sự linh hoạt trong phương thức thực hiện. Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với đội ngũ giảng viên Trường Chính trị trong việc đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy, góp phần nâng cao bản lĩnh chính trị, củng cố niềm tin của học viên vào con đường mà Đảng và nhân dân ta đã lựa chọn.

     Kết luận

    Trải qua 96 năm xây dựng và trưởng thành, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn kiên định và vận dụng sáng tạo những giá trị cốt lõi của Cương lĩnh chính trị đầu tiên. Chính Cương lĩnh ấy đã mở ra con đường phát triển đúng đắn cho cách mạng Việt Nam, dẫn dắt dân tộc ta đi từ thân phận nô lệ đến độc lập, tự do, và đang vững bước trên con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội. Việc tiếp tục nghiên cứu, kế thừa và phát huy giá trị của Cương lĩnh là trách nhiệm chung của toàn Đảng, toàn dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa hiện nay, trong đó có vai trò đặc biệt quan trọng của các Trường Chính trị – nơi trực tiếp bồi dưỡng bản lĩnh chính trị và tư duy lý luận cho đội ngũ cán bộ của Đảng và Nhà nước./.

ThS. Phạm Thị Cẩm Lài
Khoa Xây dựng Đảng

Tài liệu tham khảo

    1. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng toàn tập, Nxb.Chính trị quốc gia, Hà Nội.

    2. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb.Chính trị quốc gia, H.2011.

    3. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh: Giáo trình trung cấp lý luận chính trị, Nxb. Lý luận chính trị, H, 2021.